Conagua, het Mexicaanse KNMI zeg maar, waarschuwt voor torbellinos. Op sociale media zag ik gisteren al een foto van 1 hele heftige in Camino Real, een wijk buiten de stad waar er 1 over de snelweg daar trok.
Ze zijn er in alle soorten en maten, soms piepklein, soms beangstigend groot en sterk. Door het verschil in temperatuur van het wegdek en de bovenlucht, in de berm, bijna transparant, klein, snel opkomend, snel weg. En soms zoals die van gisteren in Camino Real groot en donker waarbij winkelkarretjes spontaan over de weg sjezen samen met stof en vuilnis, aangedreven voor de wind.
Wat zijn torbellinos? En hoe gevaarlijk zijn ze?
Deze wervelwinden ontstaan wanneer er verschillende windsnelheden ontstaan tussen 2 gebieden van dezelfde luchtmassa en verschillende temperaturen. Zoiets, ik ben geen Erwin Krol, dus ik heb er verder weinig verstand van, maar tot zoiets vertaald de on-board vertaler van mijn laptop het fenomeen. Ze zijn vaak klein in diameter maar moeten niet worden onderschat. Zo'n winkelwagentje vlak voor de bumper van je auto langs op een snelweg is geen sinecure natuurlijk. Daarbij ontnemen die grote vol stof en ander rondvliegende troep, je vaak binnen een seconde alle uitzicht. Windsnelheden in zo'n windvlaag kunnen oplopen tot 120 km/uur. Maar dan zijn het al bijna echte wervelstormen.
Meestal zijn ze grappig en klein en doen ze vooral veel stof (en vuilnis) opwaaien.
Je ziet ze overal in het landschap. Ze horen bij de zomer maar ook bij de overgangen van seizoenen. Daar waar stofstormen meer een ding van de vroege winter zijn. Maar ook voor die dingen: je kan er met het huidige weerbeeld weinig tijdspad aan geven. Het klimaat is een beetje uit de pas met wat "normaal" is zeg maar, en dat is denk ik wereldwijd.
Wat is het verschil tussen een torbellino en een wervelstorm of tornado?
Het verschil zit hem in het woord "storm" en het weerfenomeen. Een storm is iets wat opbouwt in luchtlagen, iets met supercellen. Door die opbouw kan een wolk verbinding maken met de aarde en veranderen in een slurf die alles "opslokt", een wervelwind valt al snel uit elkaar daar waar een tornado lang kan aanhouden, heel goed zichtbaar is door zijn donkere kleur en die wandelt veel grotere afstanden. Een tornade kan 450KM/uur aan snelheid bereiken. En nogmaals: ik ben geen Erwin Kroll vergeef me mijn onwetendheid als het gaat om terminologie en meteorologische kennis.
Ik persoonlijk vind de meeste torbellinos wel grappig om te zien. Als je dan door de woestijn rijdt zie je her en der van die cirkelende stofkolommen die een beetje door het landschap dwarrelen als dronken schimmen. Ze fascineren me. Ze zijn van korte duur, je ziet ze inzakken en opkomen. Ze ontstaan, anders dan tornado's gewoon bij een heldere lucht. Soms letterlijk waar je bijstaat. Zo liep ik laatst over een zanderige weg door de stad op weg naar iets en terwijl ik in de schaduw stond om wat te drinken ontstond er 1 vlak voor me, zo'n 40 cm hoog, uitgroeiend tot een krappe meter en toen kakte hij weer in. Alsof de geest van het zand en stof even gedag kwam zeggen.
Ze kunnen best wel hoog worden, en zijn vooral heel kortstondig. En door dat laatste heb ik er nog nooit 1 op een foto kunnen vastleggen, voordat je je telefoon hebt opgevist en je camera app geactiveerd hebt zijn ze weg. Of ze zijn zo doorzichtig dat je niks ziet op de foto. Maar 1 ding is een feit, is hij hoog en trekt hij over je heen dan heb je een bek vol stof.
En heb je zo'n sterkere zoals gisteren in Camino Real, dan heb je wel even je aandacht nodig bij wat je aan het doen bent. Want die rukken aan je kleding en maken de dag donker. Vandaar de waarschuwing van Conagua, ze blijven onvoorspelbaar. En ik zou beter moeten weten dan ze als "grappig" te bestempelen in mijn hoofd. Maar ja, ik ben ik. Fascinatie is een ding wat me positief stemt zeg maar.
Zandstormen is een ander fenomeen en dat vind ik een stuk minder fascinerend.
Gelukkig komen die hier niet zo heel vaak voor. Ik heb er 2 of 3 gezien, in de verre verte van de Sonora woestijn, niet op weg naar mij toe gelukkig. Maar ik was op de laatste motorreis in Caborca (Sonora), toen er 1 aan kwam denderen. Dat is een beangstigend gezicht. Want bij jou schijnt nog de zon, maar in de verte kleurt de lucht rood tot diep donkerbruin, en de hele lucht betrekt in razendsnel tempo maar op een vreemde verduisterende manier die met niets te vergelijken is. En dan begint het te waaien en proef je het eerste stof. En voor je tot 10 kunt tellen komen die enorme stofwolken op je af die je alle zicht ontnemen. En zo snel als ze kwamen, zo snel zijn ze weer weg, en dan zit alles onder het zand. Vreselijk. Maar ook hier weer: Lastig te fotograferen. Ik probeerde het maar de omvang van wat je ziet en vooral voelt in de lucht van zoiets aan de horizon is niet goed vast te leggen met een telefoon midden in de stad. Maar geloof me, het ziet eruit als een Bijbelse dag des oordeels in de zondagschool-boekjes zeg maar. Toen ik tijdens die storm naar buiten ging om naar de motor te kijken had ik een bandana over mijn gezicht en nog had ik zand tussen mijn tanden. En de rukwinden, man alsof je in een windtunnel staat en gezandstraald wordt.
Maar gelukkig zijn die er niet zoveel. De torbellinos wel, die maken bijna onderdeel uit van het dagelijks leven. Ik zie ze in de aroyo als ik naar Walmart ga, als ik buiten de stad ben overal in het landschap, soms tussen de cactussen. En in de buurt van Agua Amarga hier in de staat zijn ze vaak langs de kant van de weg. Als een soort van bermbloemen zie je ze her en der opkomen en weer gaan liggen, nooit hoger dan een halve meter, en altijd op de rand van asfalt en zand.
