Ik kreeg een vraag op Quora, ik beantwoord daar geen vragen meer en geef dat ook duidelijk aan maar mensen (of bots who knows?) blijven vragen stellen, soms best wel boeiende die mijn aandacht vangen. Eén van de redenen waarom ik geen vragen meer beantwoord daar, omdat er heel veel tijd in gaat zitten omdat vragen zo boeiend kunnen zijn dat ze een avondje filosoferen zouden verdienen.
Dit was zo'n vraag: Wat is werk eigenlijk? Is werk inkomen? Identiteit? Bijdrage? Overleving? Als werk niet je identiteit was, wat zou er dan veranderen?
Eigenlijk is het een vraag en een stelling. Maar de kern vraag, is "Wat is werk eigenlijk? Is het inkomen, identiteit, bijdrage, overleven?
Vanuit Nederlands perspectief is werk voor veel mensen ook prestige, en daarmee misschien wel identiteit, ik ben advocaat, zegt de 1 en dan denkt de rest poeh poeh, doe maar, jij hebt lang op school gezeten, of een dure opleiding gevolgd, of een goed inkomen! Daar hangt aan waardelabel aan. Dat is prestige en identiteit wellicht ook wel, je kunt belangrijk over straat lopen met een stapel papieren in je zwarte toga. Zoiets? Het label: "Advocaat" hangt aan al je profielen en je hebt een visitekaartje waarmee je je kunt voorstellen. Zodat je langer blijft hangen bij potentiele klanten of een collega die ook onder de indruk moet raken van jouw "titel".
Zeg je daarentegen: ik ben vuilnisman, dan is er toch een heel andere beeldvorming bij veel mensen. Niet bij mij overigens, ik vind vuilnismannen wellicht belangrijker dan advocaten. Want zonder vuilnismannen zouden we stinkend wegzakken in de rotzooi, en het zijn juist advocaten die de meeste stinkende rotzooi in onze maatschappij oppoetsen tot iets wat "best wel moet kunnen" en zich suf zoeken naar "verzachtende omstandigheden" zodat hun klant vrijuit gaat. Mijn vuilnisman doet fluitend en schreeuwend zijn werk, twee keer per week komt hij langs, weer of geen weer, rotzooit met zijn bloten handen door het vuil op zoek naar kostbaarheden die een leuke aanvulling kunnen zijn op zijn leven of inkomen.
Voor ide man is werk ook iets heel anders, voor die man is werk overleven, zeker in dit land, in Nederland zijn vuilnismannen ingepakt in arbo wetgeving en vakbondsgedoe, hier rennen ze op ouwe schoenen zonder beschermende kleding achter de vuilniswachten aan, tillen zich een breuk en werken lange dagen. Want mijn vuilnisman komt soms voor of na zonsondergang.
Twee beroepen, twee verschillende betekenissen in eigenlijk 3 want een vuilnisman in een ontwikkelingsland heeft wezenlijk een andere invulling dan een vuilnisman in Nederland. De advocaten zijn in beide landen grofweg hetzelfde.
En dan heb ik nog niet eens aan de personen zelf gevraagd wat ze vinden van hun beroep, wat het voor hun is, of ze hun identiteit eruit halen bijvoorbeeld. Ik gok zomaar dat een advocaat in dit land ook zijn identiteit wel uit zijn beroep haalt, net als in Nederland. En dat in beide landen die vuilnismannen overleven, geld verdienen om rekeningen te betalen en hopen dat ze iets overhouden voor een relax momentje, een peuk en een biertje wellicht, of een avondje met de vrouw op de rand van de boulevard met een zak chips en een 6-pack. Even weg van alles. Maar, dat is allemaal invulling van mijn kant.
Iedereen die werkt levert een bijdrage, soms op contract dus vanuit een aangegane verplichting, soms op vrijwillige basis, en soms op basis van zelfstandig ondernemerschap. Maar iedereen levert een bijdrage. Maar de 1 doet die bijdrage uit liefde, de ander om te overleven, omdat die anders verzuipt in zijn financiële verplichtingen en weer een ander doet het omdat werk nu eenmaal bij het leven hoort, een soort gewoonte, zonder werk geen inkomen en zonder inkomen geen bestaansrecht. Zelfs mensen die niet werken hebben een inkomen in Nederland, maar niet in mijn woonland. Hier is werken dus veel meer een noodzaak dan in Nederland.
De tweede vraag van de vraagsteller is eigenlijke en conclusie en een vraag, of een stelling en een vraag, want de vraagsteller concludeert zelf al dat voor hem of haar werk identiteit is, zonder onderbouwing overigens, dus wat er zou veranderen als werk geen identiteit is moeten we maar raden in het geval van de vraagsteller.
Als werk je identiteit is, en dan opeens niet meer, wat zou er dan veranderen. Dan ben je, als je je werk kwijtraakt bijvoorbeeld, ook je identiteit kwijt, maar soms ook niet omdat je identiteit ingebakken zit in je opleiding. Zoals bij die advocaat, die blijft altijd afgestudeerd in rechten. Anders dan die vuilnisman die wellicht veel beter inzetbaar is in andere laag opgeleide beroepen, zoals schoffelaar, of schoonmaker, of vakkenvuller, magazijnmedewerker of inpakker. Dat zie je een advocaat niet persé overkomen. Die koos een richting en die richting volgt hij zijn hele verdere leven wellicht. Want in Nederland bijvoorbeeld ben je al snel over-gekwalificeerd. Weten we allemaal dat die vuilnisman niet zomaar een toga aan kan trekken, we weten ook dat de man of vrouw die die toga uittrok om welke reden dan ook, niet zomaar zou aangenomen worden als vuilnisman ook al zou hij of zij dat heel graag willen. De werkgever voorziet 101 problemen met zo'n ex-advocaat achter de auto.
De vraagsteller stelt dus een heel complexe vraag. Het kan ook anders, want stel de maatschappij haalt identiteit uit werk. Allemaal een grijs jasje aan, allemaal naar hetzelfde gebouw, allemaal achter eenzelfde tafel met een terminal erop en allemaal hetzelfde vage werk doen. Een dystopische gedachte die met de aanstormende AI ontwikkelingen helemaal niet meer zo'n ver van je bed show begint te worden. Stel dat dat gebeurd, dat je niet meer op de verjaardag van Tante Truus tegen een kamer vol ontzag kunt zeggen: ik ben directeur van mijn eigen bedrijf of ik werk voor Deloitte Touche Tohmatsu? Stel jij doet hetzelfde saaie werk als iedereen in hetzelfde kleurloze uniform als iedereen en je krijgt evenveel betaald als iedereen voor werk waarover eigenlijk niemand echt kan praten omdat niemand precies weet wat het inhoudt?
Wie ben je dan? Ben je daarnaast nog postzegelverzamelaar (een uitstervende hobby!), kun je goed sokken breien of kantklossen, verbeter je elke avond je high score op de X-box? Ben je gewoon een goede huisvader of huismoeder die geniet van een avondje op de bank voor de TV met een schaaltje chips en een glaasje prik (nu met suikertax?)
Dat klinkt best wel saai, niet dan?
Ik denk dat we in deze maatschappij onze identiteit vooral halen uit prestaties. En soms zijn die prestaties gekoppeld aan werk. Maar niet altijd, want een advocaat die vrijspraak voor een client bewerkstelligde heeft iets om over op te scheppen, een vuilnisman die die dag 50x een grijze of groene bank aan de wagen heeft gehangen, of zoals in dit land een keur aan afvalbakken heeft omgekieperd, die heeft weinig om over op te scheppen, die is blij dat hij thuis is en een warme hap kan betalen. Die vuilnisman haalt zijn identiteit wellicht uit iets anders uit wie hij is als mens, naast dat beroep. Of uit zijn hobby, of zijn gezinsleven. En die advocaat die heeft een keuze waar hij of zij zijn identiteit uithaalt, uit werk of uit andere dingen.
Maar ik kan het mis hebben want terwijl ik dit schrijf ga ik ook uit van vooroordelen, dat vuilnismannen over het algemeen minder goed geaccepteerd zijn in de maatschappij (niet bij mij overigens zoals ik schreef). Ik heb 1 vuilnisman in de ploeg, hij kwam de kerstbonus ophalen in december, dat is hier gebruikelijk. Overal bellen ze aan en vragen ze om een kerstbonus. Afvalstoffenheffing is in dit land heel goedkoop en je kunt dus makkelijk wat geld schuiven voor de kerstdagen. Dat deed ik ook, alhoewel veel Mexicanen zich verstoppen achter de bank en wachten tot de mannen doorlopen. Pinche flojos, zei mijn buurman toen hij de groep nakeek. En ik dacht: flojos? Flojos is toch een luiwammes, een nietsnut? De vooroordelen waar ik vanuit ga in dit deel van het veel te lange artikel, zijn blijkbaar wel gegrond.
Maar dat terzijde, die ene die bij mij aanbelde en die me een prettige kerstdagen wenste, zei dat hij trots was op zijn werk, en het heerlijk vond om achter de wagen te lopen, toen ik vroeg hoe zijn dag was. Ik keek hem verbijsterd aan, hoe kun je het nu heerlijk vinden om in de stank van verrotting te lopen? Hij raadde mijn gedachtes: Je ruikt het na een tijdje niet meer hoor, zei hij lachend, Ik bedankte hem voor zijn diensten de afgelopen maanden en gaf gul. Trots stak hij het briefje omhoog en riep iets over zijn schouders, alle 4 riepen ze "Feliz Navidad, prospero año! Het was maar 500 peso, 100 peso per persoon, nog geen 5 euro geloof ik.
Moet je als fooi aan een advocaat geven, die kijkt je met de nek niet meer aan na die belediging.
Ik ga afsluiten, want als verhalenverteller met een filosofische inslag verlies ik me soms in de woordenbrij die opborrelt als ik een onderwerp boeiend vind. Ik was emigratie coach, ik ben dat nog steeds maar niet meer actief als in: gesprekken voeren met mensen. Ik haalde op sociale media lange tijd mijn identiteit uit mijn beroep. Dat was een must, want ik moet mijn klanten bereiken die aan de andere kant van de wereld zitten, ik moet virtueel een winkeltje hebben met een goed leesbaar uithangbord.
Maar was ik buiten die digitale wereld om ook Emigratie Coach? Nee, op menig visumformulier staat: schrijver, of "blogger".
En in mijn hart? in mijn hart was ik altijd reiziger, nomade, en vooral vrij..........
